Basisinkomen – is het wat?

Een tijd geleden hoorde ik voor het eerst van het basisinkomen. Een idee dat werd gebracht als erg goed, maar bij mij klonk het een beetje te communistisch misschien. Een hele tijd heb ik er niks meer van gehoord, tot ik mijn schoonouders er laatst over hoorde praten. Dat zette mij aan het denken – en schrijven. Hier een blog waarin ik de beginselen van het basisinkomen probeer te begrijpen. Ik ben benieuwd naar jullie reacties.

Het basisinkomen

Het principe achter het basisinkomen is dat elke Nederlander van 18 jaar of ouder elke maand een bepaald bedrag gestort krijgt van de overheid. Dit bedrag moet een basis zijn, een soort fundering in je financiële bestaan. Dit geld moet ervoor zorgen dat je rond kan komen, en in alle basisbehoeften kunt voorzien. Dat houdt in onderdak, eten en drinken, en gezondheid. Dit inkomen komt dan in de plaats van alle toeslagen die we momenteel kennen. En één heel belangrijk onderdeel, het moet absoluut onvoorwaardelijk zijn. Het moet zorgen voor meer gelijkheid, dus iedereen van 18+ die in Nederland woont mag hier aanspraak op maken. Het kan dus niet zo zijn dat je buiten de boot valt omdat je inkomen of je vermogen te hoog is, of om wat voor andere reden dan ook.

Toeslagen

Laten we eens beginnen met de basis. Momenteel kennen we een heleboel toeslagen in ons land. Je kunt denken aan studiefinanciering, huursubsidie, kinderbijslag, zorgtoeslag, noem het maar op. Het is een wirwar van regels, controlerende overheidsinstanties en vele ambtenaren. Een korte zoektocht door mijn favoriete zoekmachine laat zien dat al onze toeslagen zo’n 148 miljard euro per jaar (CBS) kosten, inclusief alle uitkeringen als bijstand, WW, en AOW. Op een totale begroting van 264 miljard best een flinke kluif zeg…

Er zijn volgens het CBS in Nederland zo’n 13,7 miljoen 18-plussers. Als we kunnen stellen dat het basisinkomen al deze toeslagen gaat vervangen, dan betekent dat dat elke volwassene zo’n 900 euro per maand (148 mld / 13,7 mln / 12) kan ontvangen. De besparingen op het ambtenarenapparaat laten we even voor wat het is. Beschouw dat maar als het cadeautje van ODB aan de regering.

Resultaat

Zou 900 per maand voldoende zijn? Voor veel mensen wel. Voor mensen die studeren bijvoorbeeld en het nu van veel minder moeten doen. Of voor iedereen die werkt en nu ook al rond kan komen. Die krijgen er ineens een beetje bestedingsruimte bij.

De alleenstaande in de bijstand niet. Die ontvangt nu het hele scala: bijstand + zorgtoeslag + huurtoeslag en noem het maar op. Die gaat er misschien netto wel wat op achteruit. Een bijstandsgezin gaat er misschien ietsje op vooruit. De bijstand voor een gezin is immers minder dan tweemaal de bijstand voor een alleenstaande, maar in de situatie van het basisinkomen maakt dat niks uit.

Al met al heeft het nog al wat voeten in aarde. Ik ben niet meer zo tegen als ik altijd al was. Het belangrijkste is echter dat iedereen gelijk behandeld moet worden. En juist die alleenstaande in de bijstand die het nu al zo moeilijk heeft mag er niet op achteruit gaan. Zelfs als dat probleem opgelost kan worden zit je nog met de problemen die het aanpassen van een complex systeem met zich meebrengt. Hoe zal dit over 1, 5, 10 of 30 jaar onze economie beïnvloed hebben? Dat is erg lastig te zeggen. Ik ga zeker meer onderzoek doen en met meer blogs over dit onderwerp komen.

Wat vinden jullie?

22 Comments

  1. Leuke ‘back-of-the-envelope” berekening:-)
    Of we ooit zover zullen komen is de vraag, maar het zou al mooi zijn als we een beetje die kant op bewegen, met minder bureaucratie, minder ingewikkelde regels en minder controles.

    1. Ik ben heel erg voor minder bureaucratie en regeldruk. Niet perse voor gratis geld. Maar als dit de oplossing is om budgetneutraal van allerlei regels af te komen is dat misschien prima.

  2. Ik ben vóór, maar 900€ per persoon vind ik eigenlijk wel veel. Alhoewel ik de redenering wel volg dat je als alleenstaznde ook moet rondkomen.
    Maar wat doe je met kinderen? Het is niet eerlijk (én onbetaalbaar) dat een pas geborene ook al 900€ zou krijgen. Én iemand die pensioengerechtigd is heeft misschien meer geld nodig voor medicijnen enz.
    Ik denk dat het systeem van kindergeld best zou blijven bestaan, en dat je dan vanaf 65 ofzo een leeftijdstoeslag zou moeten krijgen bovenop je leefgeld. Ook zou het misschien interessant zijn om iedereen 700€ Ipv 900€ te geven (dan zijn er meer mensen die zouden willen gaan werken) en een toeslag voor alleenstaanden gven ofzo. . (Hoera, hier is het systeem van de toeslagen er weer!) 😉
    In ieder geval vind ik het een interessant systeem. Wij zouden als gezin van 5 zeker toekomen met 900€ per persoon en kindergeld voor de drie kinderen, en zelfs met 700€ pp zouden we toekomen denk ik. Maar ik kan me voorstellen dat veel andere gezinnen wél in de problemen zouden geraken.
    Hoedanook geloof ik niet dat systeem ooit ingevoerd gaat worden bij ons 🙂

    1. het voorstel hierboven gaat over mensen vanaf 18 jaar. Mij lijkt het ook prima om het afhankelijk van leeftijd te maken. bijvoorbeeld:
      0-12jaar: 100p/m (als vervanging van kinderbijslag)
      12-18jaar: 300p/m (duurdere school etc)
      18-24jaar: 700p/m (jongeren niet meteen in de watten leggen)
      enz

    2. Hoi Nona, zoals in mijn berekening te zien is kom je op 900 euro per maand als alle 18+ers in Nederland deze uitkering zouden krijgen, en daarmee alle uitkeringen, maar ook de ziektewet, AOW, noem het maar op vervallen. Wil je alle Nederlanders meetellen, dan kom je niet op 13 miljoen maar 17 miljoen mensen en praten we over 725 euro per maand. Inderdaad niet helemaal de bedoeling, dat zou een motivatie kunnen zijn om veel kinderen te hebben. Voor 725 euro per maand kan je prima een kind opvoeden lijkt me, zeker met schaalvergroting als je 3 kinderen zou hebben (bijna 2200 per maand). De reactie van Geldistijd is erg goed. Dat zou dit probleem oplossen, door een soort glijdende schaal te maken waar je steeds wat meer krijgt, tot aan de 900 per maand als 24+er bijvoorbeeld.

    1. Hoi Reyer, mijn excuses voor de late plaatsing. Gedurende de dag keur ik reacties goed via de WordPress app. Jouw reactie stond daar op een of andere manier niet tussen. Nu ben je zichtbaar!

    2. Ik heb het stuk gelezen en ben het op veel punten met je eens. Zaak blijft dat de belasting op arbeid niet moet stijgen, sterker nog, eigenlijk zou die moeten dalen (ook voor werkgevers!) om het aannemen van personeel te bemoedigen. Daar uit volgt natuurlijk wel dat het basisinkomen in de plaats moet komen van alle huidige uitkeringen en sociale vangnetten.

  3. Ik heb er ook weleens een blogje aan gewijd omdat ik het zo’n interessant idee vind. Rutger Bregman heeft er veel over geschreven en een TED-talk over gehouden.

    Het is heel pragmatisch: het kost de samenleving minder dan het huidige systeem. Die ambtenaren die jij kado doet, dat gaat om een gigantisch bedrag. Maar het gaat ons ook geld (en leed) schelen op het gebied van criminaliteit.

    Maar ook ideologisch vind ik het ook een mooie gedachte. Het geeft mensen zonder baan veel meer rust en ruimte om de weg omhoog weer te vinden (lang verhaal, kort gezegd komt het erop neer dat armoede dom maakt). En het haalt het stigma van uitkeringen ook in een keer weg.

    Ik weet ook wel dat er haken en ogen zijn (al was het maar omdat je geen hek om Nederland kunt neerzetten), maar ik hoop echt dat er meer vanuit deze gedachte gehandeld gaat worden. Volgens mij wordt de hele maatschappij er beter van.

    1. Je laatste opmerking is misschien de beste. Het hek om Nederland wordt een probleem, want wat weerhoudt de honderden miljoenen Europese inwoners ervan om ook hier te komen wonen en gratis geld te ontvangen? Daarmee wordt het basisinkomen eigenlijk een Europese discussie. Maakt het niet makkelijker…

  4. Het lijkt me lastig om dit goed uit te werken. Welke voorwaarden gelden er dan? Mag je er gewoon extra bijwerken en hoeveel belasting moet je daar dan over betalen? En wat voor invloed heeft dit op de prijzen in de winkel? Zullen die stijgen als iedereen al een vast inkomen heeft? Ik ben niet tegen, maar er moeten nog wel veel dingen uitgewerkt worden voordat je het kan invoeren.

    1. Die economische wijzigingen maken het juist zo lastig in een complex systeem in te grijpen. Niemand kan goed voorzien wat er gebeurt als we aan dit soort knoppen gaan draaien. Wat betreft je eerste vraag: wat mij betreft blijven we werken naast dit inkomen, en gaan we daar precies evenveel belasting over betalen. Wellicht zal de hoeveelheid betaalde arbeid wat afnemen en daarmee de inkomsten uit loonbelasting laten dalen, maar daar geldt weer dat het niet te doen is in de toekomst te kijken.

  5. Wanneer robotisering ons in staat stelt daarmee een zodanig inkomen te genereren waarmee we in staat worden gesteld (toekomstige) generaties met (semi) betaalde vakantie te sturen, prima! Tot die tijd houd ik mijn twijfels, “gratis” geld bestaat niet. AOW bijv. is geen uitkering, zoals je stelt, maar een Algemene (A) (oudedags)voorziening en wordt gefinancierd via het omslagmodel.

    1. Hoi NN, ik denk dat robotisering niet eens een voorwaarde is van dit model. Robotisering (en allerlei andere vormen van automatisering) zijn toe te juichen, maar niet noodzakelijk voor een basisinkomen. Als we namelijk precies evenveel basisinkomen gaan uitkeren als we nu betalen aan uitkeringen en ons sociale vangnet kan het plan budgetneutraal ingevoerd worden. Dat betekent ook dat de AOW daarmee afgeschaft wordt. De bijdragen die werkenden doen aan de AOW zal dus moeten blijven bestaan om dit deel van de kosten te dekken.

      Gratis geld kan inderdaad niet, maar dat kan nu ook al niet. Dus als we ons lastige stelsel omruilen voor een simpeler stelsel is (financieel) het basisinkomen haalbaar. Of het wenselijk is is een tweede, daar ben ik persoonlijk nog niet over uit 😉

  6. Ik zou er genoeg aan hebben, op het moment red ik het vrij makkelijk en spaar ik €200,- per maand. De hypotheek is laag en we redden het met vrij weinig middelen. Het zou veel mensen een stuk meer vrijheden geven. Mensen kunnen doen wat ze echt leuk vinden, in plaats van dat ze moeten werken voor geld… die zekerheid hebben ze namelijk toch wel!

    1. Ik zou niet rondkomen van 900 per maand. Samen met mijn vriendin wel van 1800. Maar mijn huidige inkomen is hoger dan dat, dus ik zou zeker willen blijven werken. Wel zorgt het voor meer vrijheid ja. Dat lijkt me een goed idee.

  7. Ik zelf leef van minder, dus ik zou blij zijn hiermee, maar dan zou ik ook direct mijn baan opzeggen. En daar ligt denk ik een groot probleem: als teveel mensen diezelfde keuze maken, wie gaat dan het werk doen wat zij niet meer doen? Bovendien denk ik dat het voor veel mensen heel belangrijk is om te werken, daar hebben zij hun sociale contacten. Als zij stoppen met werken, kunnen zij in een sociaal isolement terecht komen. Slecht voor die mensen, en duur voor de maatschappij (denk aan de zorgkosten die daaruit voortvloeien),
    Het idee om dit systeem op te richten voor 55-plussers die werkloos zijn, zou denk ik beter in te voeren zijn. Mensen hebben dan al een heel werkzaam leven achter de rug, en hoeven dan niet meer te blijven solliciteren (de kans op een nieuwe baan vinden is voor hen nihil). Misschien zelfs invoeren dat iedereen kan stoppen met werken als hij/zij (bijvoorbeeld) 65 jaar oud wordt, en dan de periode tot het echte pensioen overbruggen met zo’n basisinkomen? De mensen die nu gedwongen door moeten werken terwijl hun lichaam dat niet meer kan opbrengen kunnen dan stoppen (=besparing op zorgkosten),en er komen banen vrij voor jongere mensen.

    1. Het is geen basisinkomen als het alleen voor 55-plussers zonder werk is. Dat zou betekenen dat het een soort WW voor ouderen wordt. Dat geeft in mijn ogen twee problemen: de kosten van ons sociale stelsel zullen nog meer toenemen en het systeem wordt ingewikkelder. Hoe denk je daar over? Met je sociale overwegingen ben ik het zeker eens.

    2. Mensen kunnen dan juist kiezen om werk te doen wat ze echt leuk vinden. Nu zeggen mensen vaak wel dat ze bijvoorbeeld leerkracht of verpleekundige willen zijn maar dat niet doen omdat het slechter betaald dan het bedrijsleven. Ook zou je dan meer vrijwilligerswerk kunnen doen. Ik zie veel voordelen. Doordat sommige mensen minder willen werken kunnen anderen aan de slag. Goed voor de werkdruk. En mensen die nu niet willen werken omdat ze er niet of nauwelijks op vooruit gaan zullen dat eerder wel gaan doen.

Reageren op dit bericht